Alternatywne i uzupełniające metody leczenia ADHD

Neurofeedback to metoda polegająca na treningu mózgu przy wykorzystaniu bieżącego zapisu EEG – dziecko, obserwując na ekranie reprezentację swoich fal mózgowych (np. w formie gry komputerowej), uczy się regulować własną aktywność neuronalną. Typowo w ADHD trenuje się redukcję nadmiaru fal theta względem beta (protokół Theta/Beta) lub wzmacnianie rytmu SMR, co ma sprzyjać poprawie koncentracji. Badania naukowe nad neurofeedbackiem przyniosły obiecujące wyniki: metaanalizy wskazują, że tego rodzaju trening może istotnie zmniejszać zarówno objawy nieuwagi, jak i nadpobudliwości/impulsywności u dzieci z ADHD (Chung i in., 2022; Barlas i Ates-Barlas, 2021). W jednym z analizowanych ujęć efekt terapii neurofeedback osiągał dużą skalę (efekt d Cohena ok. 0,8–0,9), co oznacza poprawę porównywalną z niektórymi interwencjami farmakologicznymi (Barlas i Ates-Barlas, 2021). Co ważne, neurofeedback jest bezpieczny i pozbawiony skutków ubocznych typowych dla leków, ponieważ opiera się na behawioralnej nauce samoregulacji. Z tych powodów część rodzin decyduje się na taką formę terapii jako alternatywę lub dodatek do leczenia.

Należy jednak zaznaczyć, że neurofeedback wymaga intensywnego zaangażowania (zwykle kilkanaście-kilkadziesiąt sesji treningowych), a jego dostępność i standaryzacja są ograniczone. Ponadto, w literaturze pojawiają się głosy sceptyczne: niektórzy autorzy zwracają uwagę, że w badaniach z zastosowaniem neurofeedbacku trudno o pełne zaślepienie i efekt placebo może częściowo wpływać na wyniki (Chung i in., 2022; Sonuga-Barke i in., 2013). Mimo wszystko, konsensus coraz bardziej skłania się ku uznaniu neurofeedbacku za użyteczną, choć wciąż uzupełniającą, metodę terapii ADHD – być może szczególnie skuteczną w poprawie uwagi i funkcji poznawczych.

Biofeedback w szerszym ujęciu obejmuje także inne formy biologicznej informacji zwrotnej poza EEG, np. trening kontroli tętna, zmienności rytmu serca (HRV) czy napięcia mięśniowego. W kontekście ADHD badano m.in. trening neurofeedback połączony z biofeedbackiem oddechowym i rytmu serca, co ma uczyć dziecko wyciszania się i poprawy zdolności koncentracji poprzez regulację pobudzenia fizjologicznego. Doniesienia o skuteczności takich treningów są na razie mniej liczne niż w przypadku czystego neurofeedbacku, ale wskazują na możliwą poprawę w zakresie samokontrofy emocjonalnej i obniżenia poziomu nadmiernej aktywacji u części pacjentów (Yucha & Montgomery, 2008). Alternatywne podejścia do terapii ADHD obejmują także m.in. treningi poznawcze (np. ćwiczenia pamięci roboczej), interwencje dietetyczne (ograniczanie sztucznych barwników, suplementacja kwasów omega-3) czy zwiększenie aktywności fizycznej. Dowody naukowe na ich skuteczność są zróżnicowane – np. dieta eliminacyjna pomaga niektórym dzieciom (szczególnie przy współistniejących alergiach pokarmowych), a regularny wysiłek fizyczny wykazuje umiarkowany korzystny wpływ na objawy ADHD dzięki rozładowaniu energii i polepszeniu dotlenienia mózgu (Hoza i in., 2016). Żadne z tych podejść nie stanowi jednak „cudownej alternatywy”, która zastąpiłaby sprawdzone metody terapii. Najczęściej zaleca się stosowanie ich łącznie – jako element wielomodalnego planu leczenia, uwzględniającego zarówno optymalizację środowiska dziecka (np. strategii wychowawczych i szkolnych dostosowań), jak i ewentualne leczenie biologiczne.