Empatia – jak ją zrównoważyć i uniknąć wypalenia?
Jakub Frankiewicz
- 2025-01-04
- Psychologia
Spis treści
Add a header to begin generating the table of contents
Empatia jest kluczową zdolnością w codziennych interakcjach międzyludzkich. Pozwala nam lepiej rozumieć emocje innych, budować głębsze więzi i okazywać wsparcie. Jednak, jak pokazują badania Hodges i Biswas-Dienera (2023), nadmierna empatia może wiązać się także z psychologicznymi kosztami, a ich długotrwały wpływ może prowadzić do emocjonalnego wypalenia. Jak więc zrównoważyć tę zdolność, by nie odbijała się negatywnie na zdrowiu psychicznym?
Czym jest empatia?
Empatia to ludzka zdolność współodczuwania i rozumienia stanów emocjonalnych i psychicznych innych ludzi. W jej obrębie możemy wyróżnić dwa podsystemy: empatię emocjonalną (z ang. emotional empathy) i empatię poznawczą, (z ang. cognitive empathy). Dla tej pierwszej, charakterystyczne jest tzw. emocjonalne zmartwienie, związane ze współczuciem kierowanym w stronę jakiejś osoby. Niestety bardzo często skutkuje ono również emocjonalnym dystresem, napięciem oraz niekontrolowanym ,,zarażaniem się” cudzymi emocjami. Z kolei empatia poznawcza opiera się na przyjmowaniu cudzej perspektywy i wyobrażaniu sobie cudzych myśli i potrzeb.
Koszty nadmiernej empatii
Empatia najczęściej bywa traktowana jako umiejętność korzystna zarówno w sferze zawodowej, jak i osobistej. Niemniej, badania wykazują, że niekontrolowane zaangażowanie emocjonalne może wyczerpywać nas psychicznie. Na przykład osoby wykonujące zawody związane z pomocą innym (takie jak lekarz, terapeuta czy pracownik socjalny), są szczególnie narażone na empatyczne zmęczenie. Osoby wykonujące zawody pomocowe, koncentrując się na emocjach innych, zadowalając innych kosztem samych siebie, mogą tracić kontakt z własnymi uczuciami i potrzebami, co prowadzi do tzw. empatycznego wypalenia. W dłuższej perspektywie może ono odbić się negatywnie na ich motywacji do pracy oraz zdrowiu psychicznym.
Strategie regulacji odpowiedzi empatycznych
Chociaż empatia jest cenioną umiejętnością, warto stosować strategie, które pomogą utrzymać równowagę pomiędzy emocjonalnym zaangażowaniem a ochroną własnych emocji. Hodges i Biswas-Diener proponują kilka sposobów na regulację reakcji empatycznych:
- Świadomość emocjonalna – kluczowe jest uświadomienie sobie, które emocje należą do nas, a które odczuwamy na skutek kontaktu z innymi. Świadomość własnych granic emocjonalnych, oddzielenie reprezentacji siebie od reprezentacji innych, pomaga wyznaczyć linię, dzięki której ustrzeżemy się od przejmowania i brania odpowiedzialności za problemy i emocje innych.
- Dystans emocjonalny – praktykowanie dystansu emocjonalnego to jedna z metod, która pozwala na zrozumienie sytuacji drugiej osoby bez zanurzania się w jej emocjach. Dzięki temu możemy być pomocni i wyrozumiali, ale nie ,,zarażamy się” emocjami, co chroni nas przed nadmiernym obciążeniem psychicznym.
- Przekuwanie współczucia w zachowania pomocowe – niesprawiedliwość, krzywda i cierpienie niewinnych mogą nas przytłoczyć i wpędzić w poczucie bezradności. Z tego względu warto zaangażować się w konkretne działania pomocowe. Okazanie wsparcia lub rady, udział w zbiórce charytatywnej czy wolontariacie może być skutecznym sposobem na regulację emocjonalnego dystresu, a przy tym pozytywnie wpływa na nasze samopoczucie.
- Pielęgnowanie samoświadomości – zrozumienie swoich ograniczeń i świadomość, kiedy powinniśmy przestać angażować się w problemy innych, jest niezwykle ważne. Dzięki temu łatwiej jest nam podejmować decyzje o odpoczynku i regeneracji, zanim poczujemy się wyczerpani. Zwracajmy więc większą uwagę na emocjonalne koszty pomagania. To trochę tak jak z udzielaniem komuś pierwszej pomocy – przede wszystkim powinniśmy zadbać o nasze własne bezpieczeństwo!
Korzyści z równoważenia empatii
Zachowanie balansu w reakcjach empatycznych przynosi korzyści zarówno dla osób pomagających, jak i tych, które otrzymują wsparcie. Dostosowanie empatycznego zaangażowania pozwala uniknąć wypalenia, a jednocześnie umożliwia oferowanie skutecznej pomocy. Badania nad psychologicznymi skutkami równoważenia empatii pokazują, że osoby potrafiące regulować swoje reakcje emocjonalne lepiej radzą sobie ze stresem, wykazują większą odporność psychiczną oraz są bardziej zadowolone z życia zawodowego i osobistego (Hodges & Biswas-Diener, 2023).
O nas
Witaj w Instytucie Myśli, miejscu stworzonym z myślą o Twoim dobru psychicznym i emocjonalnym. Niezależnie od tego, czy borykasz się z problemami emocjonalnymi, czy szukasz wsparcia w trudnych sytuacjach życiowych, jesteśmy tu, by Ci pomóc.
Ostatnie artykuły
- All Post
- Bez kategorii
- Psychologia
- Psychoterapia
