Jak otoczenie wpływa na Twoje zdrowie psychiczne?
Jakub Frankiewicz
- 2024-11-20
- Psychologia
Środowisko, w którym przebywamy na co dzień, ma ogromny wpływ na naszą psychikę. Każde miejsce – dom, biuro, szkoła – wywiera specyficzny wpływ na nasz mózg, co przekłada się na samopoczucie i jakość naszego funkcjonowania. W obliczu rosnącej liczby osób zmagających się z problemami psychicznymi, warto przyjrzeć się bliżej wpływowi otoczenia na zdrowie psychiczne oraz temu, jakie zmiany możemy wprowadzić, aby uczynić ze środowiska swojego sprzymierzeńca.
Zbawienny kontakt z naturą
Naukowcy od dawna potwierdzają niezwykły wpływ natury na nasze zdrowie psychiczne. Analiza 27 różnych badań (Vitale, 2024) dotyczących wpływu natury na regulację naszych emocji jednoznacznie udowadnia, iż przebywanie w naturalnym środowisku wywiera na nas pozytywny wpływ, redukując postrzegany stres (poprzez zmniejszenie poziomu kortyzolu we krwi), nasilenie negatywnych emocji (zmniejszając aktywność ciała migdałowatego), skłonność do ruminacji i zamartwiania się. Równocześnie, bliskość natury wpływa pozytywnie na poczucie szczęścia i dobrego samopoczucia, sprzyjając rozwojowi uważności i konstruktywnych strategii regulowania emocji. Potwierdzają to także ustalenia naukowców z Instytutu Ludzkiego Rozwoju Maxa Plancka – osoby żyjące w pobliżu lasu wykazywały się zdrowszymi, mniej aktywnymi ciałami migdałowatymi, co wiązało się z lepszym radzeniem sobie przez nich ze stresem. Inne badania wykazały, że nawet samo oglądanie obrazów przedstawiających naturalne krajobrazy może zmniejszyć stres, złagodzić uczucia złości i wywołać pozytywne emocje (Bratman et al., 2015). Nie dziwi więc fakt, że coraz częściej zaleca się korzystanie z tzw. „terapii lasem” czy ekologicznych metod wspierania zdrowia psychicznego.
W kontraście do dobroczynnego wpływu natury na naszą psychikę, życie w miastach wiąże się z kolei raczej ze wzrostem ryzyka wystąpienia problemów psychicznych. Stres, hałas, pośpiech oraz nadmiar bodźców są poważnymi czynnikami wpływającymi negatywnie na nasze zdrowie psychiczne. Według prognoz ONZ, do 2050 roku aż 68% ludzkości będzie mieszkać w miastach, co stawia nas przed wyzwaniem radzenia sobie z negatywnymi skutkami życia w zurbanizowanych przestrzeniach (United Nations, 2018). Problemy takie jak depresja, zaburzenia lękowe czy schizofrenia występują w miastach nawet o 56% częściej niż na obszarach wiejskich. Urbanistyka przyszłości może zatem skupić się na projektowaniu przestrzeni, które będą sprzyjać zdrowiu psychicznemu. Badania z wykorzystaniem wirtualnej rzeczywistości sugerują bowiem, że sama kolorystyka i estetyka wykonania budynków mogą wpływać na naszą kreatywność i samopoczucie (Kardan et al., 2015).
Twój dom – Twoje schronienie
Nasze najbliższe otoczenie, czyli dom, również odgrywa istotną rolę w kształtowaniu zdrowia psychicznego. Badania pokazują, że dobrze oświetlone pomieszczenia, zarówno światłem naturalnym, jak i sztucznym, mogą poprawić nastrój i pomóc w walce z depresją. Światło ma potężny wpływ na nasz rytm dobowy, a w konsekwencji na produkcję hormonów odpowiedzialnych za regulację snu (melatonina) oraz nastroju, takich jak serotonina.
Porządek w domu może również sprzyjać poprawie samopoczucia, a także wpływać na naszą produktywność. Jeżeli wokół nas panuje bałagan i nie mamy kontroli nad swoim najbliższym otoczeniem, w sposób naturalny będzie to wpływało na sprawczość dotyczącą ważnych dla nas zadań, skłaniając nas raczej do ich porzucania i prokrastynacji. Z kolei uporządkowane i estetyczne otoczenie sprzyjają utrzymywaniu koncentracji i motywacji do działania.
Warto zwrócić uwagę na wystrój wnętrza, który może pomóc w budowaniu relacji rodzinnych – na przykład wygodne krzesła i solidny stół w jadalni mogą sprzyjać spędzaniu czasu z bliskimi, czy to w czasie wspólnych posiłków, czy grupowych aktywności, jak rozmowy czy granie w gry planszowe. Także fizyczne oddzielenie strefy pracy od strefy relaksu ma kluczowe znaczenie, (zwłaszcza w dobie pracy zdalnej i home office), pomagając z jednej strony oddzielić życie zawodowe od prywatnego, z drugiej zaś – sprzyjając znajdowaniu przestrzeni na odpoczynek, regenerację i troskę o samego siebie.
Warto wspomnieć także o przebodźcowaniu, jakiego możemy doświadczać w naszym domowym zaciszu. Zbyt duża ilość jaskrawego światła czy nieprzyjemnych, długotrwałych hałasów, zbyt wysoka lub zbyt niska temperatura, drażniące zapachy, zbytnia surowość i minimalizm, lub przeciwnie, zbyt duża ilość elementów skondensowana w małej przestrzeni – to wszystko może zaburzać nasz wewnętrzny spokój, prowadząc do przewlekłego stresu, przytłoczenia i złego samopoczucia.
Umiejętności nawiązywania i utrzymywania relacji interpersonalnych
Relacje z innymi ludźmi mają ogromny wpływ na nasze zdrowie psychiczne. Badania House’a i Uchino z 2000 roku wykazały, że wsparcie społeczne może przedłużać życie i pozytywnie wpływać na zdrowie. Jednakże nie chodzi jedynie o liczbę relacji – ważna jest ich jakość, bowiem osoby, które utrzymują głębokie, satysfakcjonujące relacje interpersonalne rzadziej cierpią na zaburzenia depresyjne i lękowe. Umiejętność nawiązywania i pielęgnowania zdrowych relacji pozwala realizować nasze podstawowe potrzeby przynależności, bezpieczeństwa i wsparcia. Dobre relacje mogą pomóc nam przetrwać trudne chwile i stawić czoła wyzwaniom, podczas gdy poczucie izolacji i samotności może prowadzić do poważnych problemów psychicznych.
Co możesz zmienić?
Jeśli chcesz zadbać o swoje zdrowie psychiczne, warto wprowadzić kilka prostych zmian w najbliższym otoczeniu. Oto kilka porad:
- Regularnie przebywaj na łonie natury – spacery po parku, w lesie czy nawet na osiedlowym skwerze mogą zdziałać cuda.
- Stwórz w domu przestrzeń sprzyjającą wspólnym aktywnościom – stół, przy którym możecie robić coś razem, sprzyja pogłębianiu waszych relacji.
- Oddziel przestrzeń związaną z pracą od tej przeznaczonej na relaks i odpoczynek – dzięki temu łatwiej będzie ci utrzymywać balans pomiędzy życiem prywatnym i zawodowym, zawsze znajdziesz także czas, w którym dasz sobie chwilę zasłużonego odpoczynku.
Unikaj nadmiaru bodźców – uporządkowane, estetyczne wnętrze, odpowiednie oświetlenie, brak hałasu, odpowiednia temperatura, przyjemne, delikatne kolory ścian – to wszystko pomoże ci czuć się lepiej we własnym domu.
Bibliografia:
- Vitale, V., Bonaiuto, M. (2024) The role of nature in emotion regulation processes: An evidence-based rapid review. Journal of Environmental Psychology, 96, 102325.
- Bratman, G. N., Hamilton, J. P., Hahn, K. S., Daily, G. C., & Gross, J. J. (2015). Nature experience reduces rumination and subgenual prefrontal cortex activation. Proceedings of the National Academy of Sciences, 112(28), 8567-8572.
- United Nations (2018). World urbanization prospects: The 2018 revision.
- Kardan, O., Gozdyra, P., Misic, B., Moola, F., Palmer, L. J., Paus, T., & Berman, M. G. (2015). Neighborhood greenspace and health in a large urban center. Scientific Reports, 5, 11610.
O nas
Ostatnie artykuły
- All Post
- Bez kategorii
- Psychologia
- Psychoterapia
