Przepis na zdrowie psychiczne – z czego się składa?
Jakub Frankiewicz
- 2024-11-20
- Psychologia, Psychoterapia
Zgodnie z definicją WHO z 2001 roku, zdrowie psychiczne to „stan dobrego samopoczucia pozwalający człowiekowi na realizację jego własnych możliwości, na radzenie sobie z normalnymi stresowymi wydarzeniami życiowymi, na efektywną działalność zawodową i na twórczy wkład w życie własnej społeczności”. To złożony konstrukt, który zależy od wielu czynników: osobowościowych, środowiskowych, genetycznych, biologicznych, społecznych i kulturowych. Co najważniejsze, zdrowie psychiczne to nie tylko brak chorób, ale również umiejętność korzystania z zasobów wewnętrznych oraz relacji społecznych. Jakie dokładnie elementy składają się na nasze zdrowie psychiczne?
Stan dobrego samopoczucia
Samopoczucie odnosi się do emocji, które odczuwamy na co dzień. Oczywiście, nie chodzi o to, by zawsze być szczęśliwym, ale by nasze emocje były adekwatne do okoliczności. Zdrowe samopoczucie oznacza, że potrafimy rozpoznawać i akceptować swoje emocje, że pozostajemy z nimi w ciągłym kontakcie – zarówno z tymi pozytywnymi, jak i negatywnymi. Zrównoważone emocje pozwalają nam lepiej radzić sobie z codziennymi wyzwaniami. Badania Huppert i Whittingtona z 2003 roku wykazały, że osoby potrafiące adekwatnie przeżywać emocje, rzadziej doświadczają przewlekłego stresu. Adekwatne reakcje emocjonalne oraz umiejętność regulacji własnych emocji to podstawa w procesie utrzymywania zdrowia psychicznego.
Zasoby indywidualne
Zasoby to wszelkie wewnętrzne przekonania, które pomagają nam radzić sobie z trudnościami. Poczucie koherencji, opisane przez Antonovsky’ego, jest jednym z kluczowych zasobów, które pomagają nam lepiej rozumieć świat, wpływać na nasze życie i odnajdywać w nim sens, co przekłada się na zdolność do radzenia sobie z wyzwaniami. Badania Antonovsky’ego z 1987 roku potwierdziły, że osoby z wysokim poczuciem koherencji są mniej narażone na depresję. Z kolei badania z 2018 roku, opublikowane w „Personality and Individual Differences”, wskazują, że osoby posiadające zasoby takie jak optymizm i odporność psychiczną są lepiej przygotowane do radzenia sobie z trudnościami życiowymi. Zasoby takie jak poczucie własnej wartości, sieć wsparcia społecznego czy sposoby radzenia sobie ze stresem mają kluczowe znaczenie dla zdrowia psychicznego. Warto je rozwijać i wzmacniać, by lepiej przystosować się do zmian i wyzwań, które napotykamy na swojej drodze.
Umiejętności nawiązywania i utrzymywania relacji interpersonalnych
Relacje z innymi ludźmi mają ogromny wpływ na nasze zdrowie psychiczne. Badania House’a i Uchino z 2000 roku wykazały, że wsparcie społeczne może przedłużać życie i pozytywnie wpływać na zdrowie. Jednakże nie chodzi jedynie o liczbę relacji – ważna jest ich jakość, bowiem osoby, które utrzymują głębokie, satysfakcjonujące relacje interpersonalne rzadziej cierpią na zaburzenia depresyjne i lękowe. Umiejętność nawiązywania i pielęgnowania zdrowych relacji pozwala realizować nasze podstawowe potrzeby przynależności, bezpieczeństwa i wsparcia. Dobre relacje mogą pomóc nam przetrwać trudne chwile i stawić czoła wyzwaniom, podczas gdy poczucie izolacji i samotności może prowadzić do poważnych problemów psychicznych.
Radzenie sobie z trudnymi sytuacjami
Odporność psychiczna, czyli resilience, to umiejętność adaptacji i przetrwania w trudnych momentach. W badaniach Bonanno z 2004 roku wykazano, że osoby z wyższą odpornością psychiczną szybciej powracają do równowagi po traumatycznych wydarzeniach. Inne badania z 2021 roku, opublikowane w „Psychological Science”, pokazały, że osoby, które potrafią dostrzegać pozytywne aspekty trudnych doświadczeń, lepiej radzą sobie z kryzysami i częściej doświadczają tzw. wzrostu potraumatycznego. Odporność psychiczna pozwala dostrzegać nowe możliwości nawet w obliczu strat czy życiowych porażek. To kluczowy element zdrowia psychicznego, który pomaga nam nie tylko wracać do równowagi po trudnych przeżyciach, ale nawet wychodzić z nich silniejszymi.
Kiedy warto szukać pomocy?
Pomimo naszych zasobów i umiejętności, każdy z nas może doświadczyć momentów, w których potrzebuje wsparcia. Kiedy codzienne problemy zaczynają nas przytłaczać, a negatywne emocje stają się dominujące, warto rozważyć skorzystanie z pomocy specjalisty. Objawy takie jak długotrwały smutek, lęk, bezsenność, apatia czy trudności w relacjach mogą być sygnałami, że nasze zdrowie psychiczne jest zagrożone.
Współpraca z psychoterapeutą może pomóc zrozumieć przyczyny trudności, nauczyć skutecznych technik radzenia sobie oraz odzyskać kontrolę nad swoim życiem. Często to pierwszy krok ku lepszemu samopoczuciu i pełniejszemu życiu. Ważne jest, aby nie bać się sięgnąć po wsparcie – odpowiednio wcześnie podjęta interwencja może przynieść znaczące korzyści dla zdrowia psychicznego i poprawić jakość życia.
Bibliografia:
- Antonovsky, A. (1987). Unraveling the mystery of health: How people manage stress and stay well. Jossey-Bass Publishers.
- Bonanno, G. A. (2004). Loss, trauma, and human resilience: Have we underestimated the human capacity to thrive after extremely aversive events? American Psychologist, 59(1), 20-28.
- Carver, C. S., Scheier, M. F., & Segerstrom, S. C. (2018). Optimism. Personality and Individual Differences, 123, 111–116.
- Fredrickson, B. L. (2013). Positive emotions broaden and build. Advances in Experimental Social Psychology, 47, 1-53.
- House, J. S., & Uchino, B. N. (2000). Social relationships and health. Handbook of Health Psychology.
- Huppert, F. A., & Whittington, J. E. (2003). Evidence for the independence of positive and negative well-being: Implications for quality of life assessment. British Journal of Health Psychology, 8(1), 107–122.
- Kern, M. L., & Wehmeyer, M. L. (2021). Understanding human flourishing: A review of theory, research, and practice. Journal of Positive Psychology, 16(5), 583-597.
- Keyes, C. L. M. (2007). Promoting and protecting mental health as flourishing: A complementary strategy for improving national mental health. American Psychologist, 62(2), 95–108.
- Roepke, A. M., & Seligman, M. E. P. (2021). Post-traumatic growth: Positive changes in the aftermath of adversity. Psychological Science, 32(6), 1027-1038
- Seligman, M. E. P. (2018). PERMA and the building blocks of well-being. The Journal of Positive Psychology, 13(4), 333-335.
- World Health Organization (2001). Mental health: strengthening our response.
O nas
Ostatnie artykuły
- All Post
- Bez kategorii
- Psychologia
- Psychoterapia
