Wysoka wrażliwość – dar czy wyzwanie?
Jakub Frankiewicz
- 2025-01-04
- Psychoterapia
Spis treści
Add a header to begin generating the table of contents
Wysoka wrażliwość to pewien zbiór cech osobowości, wpływających na sposób, w jaki ludzie odbierają bodźce z otoczenia oraz reagują na emocje innych. Według psycholożki Elaine Aron, autorki koncepcji „Highly Sensitive Person” (HSP), osoby wysoko wrażliwe (ang. highly sensitive people) stanowią około 15-25% populacji. Choć cecha ta często kojarzy się z delikatnością i podatnością na stres, może być również źródłem wyjątkowych zdolności empatii, głębokiego przetwarzania informacji oraz kreatywności. Przyjrzyjmy się więc, czym dokładnie jest wysoka wrażliwość, jakie możliwości i wyzwania stoją przed osobami o wysokiej wrażliwości oraz jak takie osoby mogą w pełni wykorzystać swój potencjał.
Czym jest wysoka wrażliwość?
Źródło wysokiej wrażliwości tkwi w genetycznie dziedziczonej specyfice funkcjonowania układu nerwowego, stąd określa się ją również mianem neurowrażliwości. Potwierdzają to badania przeprowadzone przez Aron i współpracowników – mózgi osób wysoko wrażliwych wykazują większą aktywność w obszarach odpowiedzialnych za empatię oraz przetwarzanie emocjonalne. W rezultacie osoby te często lepiej rozumieją uczucia innych, choć równocześnie są bardziej narażone na przeciążenie informacyjne i stres. Idealny do opisu konstruktu wysokiej wrażliwości jest akronim DOES (Aron, 2017):
- D – depth of processing (głębia przetwarzania). Oznacza to głębszy, bardziej złożony i samoświadomy sposób przetwarzania informacji, w którym nowo napływające bodźce łączy się wcześniej pozyskanymi danymi, co sprzyja dostrzeganiu podobieństw i różnic, jak również wychodzeniu poza schematy myślowe i utarte stereotypy.
- O – overstimulation (przestymulowanie). Chodzi tutaj o tendencję do ulegania przytłoczeniu nadmiarem bodźców. Osoby wysoko wrażliwe często stają się wtedy zmęczone, zirytowane i rozdrażnione. Przestymulowanie jest związane z podwyższonym poziomem stresu, zwłaszcza w sytuacjach społecznych i interpersonalnych.
- E – emotional reactivity (reaktywność emocjonalna). Z tą cechą idą w parze zarówno silne emocjonalne reakcje na pozytywne i negatywne doświadczenia, jak również tendencja do troski, empatycznego współodczuwania i pomagania innym.
- S – sensing the subtle (wyczuwanie subtelności). Oznacza to łatwiejsze dostrzeganie szczegółów i subtelnych różnic, zwłaszcza w sytuacjach społecznych. W połączeniu z głębokim przetwarzaniem informacji, osoby wysoko wrażliwe zwracają większą uwagę nie tylko na treść wypowiedzi, ale także ton głosu rozmówcy, jego mimikę, czy język ciała.
Korzyści wynikające z wysokiej wrażliwości
Choć wysoka wrażliwość potocznie bywa postrzegana jako cecha problematyczna, niesie ze sobą także wiele pozytywnych aspektów:
- Głębsze relacje z innymi – osoby wysoko wrażliwe charakteryzują się wyższą empatią i zdolnością do rozumienia emocji innych ludzi, co sprzyja budowaniu bliskich, autentycznych relacji.
- Wyjątkowe sposoby rozwiązywania problemów – dzięki swoim cechom, osoby wysoko wrażliwe mogą przetrwać wiele trudnych sytuacji, patrząc na nie z różnych perspektyw, analizując je głębiej i dostrzegając nowe sposoby ich rozwiązania.
- Kreatywność i intuicja – wysoka wrażliwość często wiąże się z większą skłonnością do refleksji, co sprzyja rozwojowi w dziedzinach kreatywnych. Badania Rollin McCraty (2020) pokazują, że osoby wysoko wrażliwe częściej wykazują zdolności artystyczne i łatwiej rozwiązują problemy wymagające nieszablonowego, intuicyjnego myślenia.
Wyzwania, z którymi mierzą się osoby wysoko wrażliwe
Mimo wielu korzyści, wysoka wrażliwość wiąże się również z pewnymi trudnościami:
- Przeciążenie bodźcami – osoby wysoko wrażliwe łatwo doświadczają przebodźcowania w głośnym, pełnym ludzi środowisku. Nadmiar dźwięków, światła lub intensywnych emocji może prowadzić do zmęczenia, a nawet uczucia przytłoczenia.
- Nadwrażliwość na krytykę – osoby wysoko wrażliwe często przywiązują dużą wagę do opinii innych, przez co łatwiej odbierają krytykę jako dotkliwą. Tego rodzaju reakcje mogą wpływać na ich poczucie własnej wartości oraz wywoływać stres.
- Silniejsze reakcje emocjonalne – Według badań przeprowadzonych przez Pluess i Belsky (2013), osoby wysoko wrażliwe mają tendencję do intensywniejszych reakcji emocjonalnych, co może prowadzić do trudności w samoregulacji emocjonalnej i radzeniu sobie zwłaszcza z negatywnymi uczuciami, jak smutek czy lęk.
Praktyczne strategie wspierające osoby wysoko wrażliwe
Dla osób wysoko wrażliwych kluczowe jest znalezienie sposobów na zarządzanie swoją wrażliwością, aby czerpać z niej korzyści, minimalizując przy tym ryzyko przeciążenia:
- Ćwiczenie uważności (mindfulness) – praktykowanie uważności pomaga osobom wysoko wrażliwym radzić sobie z negatywnymi emocjami i stresem. Jak pokazują badania Holzela (2011), mindfulness sprzyja koncentracji, redukuje objawy lękowe i poprawia nastrój.
- Regularne przerwy od bodźców – osoby wysoko wrażliwe powinny planować regularne przerwy w ciągu dnia, by wyciszyć się i zregenerować. Nawet krótki spacer czy chwila spędzona w ciszy mogą znacząco poprawić samopoczucie.
- Odpowiednie środowisko pracy – osoby o wysokiej wrażliwości mogą być bardziej narażone na skutki stresu i wypalenie zawodowe, zwłaszcza w wysoko stymulującym środowisku. Z tego też względu powinny one wybierać spokojne, mniej stresujące otoczenie, które wspierałoby ich produktywność i samopoczucie. Praca zdalna lub elastyczny harmonogram to opcje, które mogą pomóc w uniknięciu przeciążenia.
- Akceptacja swojej wrażliwości – kluczowym krokiem jest zaakceptowanie swojej wrażliwości jako naturalnej części swojej osobowości. Uznanie tej cechy pozwala na pełniejsze zrozumienie swoich potrzeb i dostosowanie życia do własnych możliwości.
O nas
Witaj w Instytucie Myśli, miejscu stworzonym z myślą o Twoim dobru psychicznym i emocjonalnym. Niezależnie od tego, czy borykasz się z problemami emocjonalnymi, czy szukasz wsparcia w trudnych sytuacjach życiowych, jesteśmy tu, by Ci pomóc.
Ostatnie artykuły
- All Post
- Bez kategorii
- Psychologia
- Psychoterapia
